fa پاسخ‌های آنتی‌اکسیدانی القاء شده توسط تیمارهای کینتین و 24-اپی‌براسینولید در سه رقم گندم (Triticum aestivum L.) طی بروز تنش خشکی در مرحله پر شدن دانه تنظیم کننده های رشد گیاهی Plant Growth Regulators پژوهشي Research برهمکنش هورمون‌ها نقش مهمی در تعادل گیاه با محیط بویژه در مواجهه با تنش‌ها در هر دو مرحله رویشی و زایشی بازی می‌کند. بدین منظور آزمایشی به صورت برهمکنش تیمارهای انفرادی و مضاعف هورمون‌های کینتین و 24-اپی‌براسینولید با دو سطح آبیاری به صورت اعمال ظرفیت‌های زراعی 100% (کنترل) و 50% (تنش خشکی) از شروع مرحله گرده افشانی در سه رقم گندم متحمل (پیشتاز)، نیمه‌متحمل (سبلان) و حساس (گاسپارد) به خشکی به صورت یک آزمایش فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 4 تکرار در گلخانه طراحی شد. سپس میزان وزن تر و خشک و محتوای نسبی آب، آبسیزیک اسید، پراکسید هیدروژن و مالون‌دی‌آلدهید و فعالیت آنزیم‌های سوپراکسید دیسموتاز، آسکوربات پراکسیداز و کاتالاز برگ‌های پرچم در مرحله بعد از گرده‌افشانی بررسی‌ و مقایسه شدند. طی بروز خشکی، میزان وزن تر و خشک و محتوای نسبی آب، بویژه در رقم گاسپارد، کاهش معنی‌داری یافت. تحت تنش خشکی سطح آبسیزیک‌اسید درونی بویژه در رقم مقاوم افزایش نشان داد. 24-‌‌‌‌اپی‌براسینولید موثرترین تیمار در افزایش وزن تر و خشک، بازیابی محتوای نسبی آب و افزایش سطح درونی آبسیزیک‌اسید برگ پرچم طی بروز خشکی، بویژه در رقم متحمل بود. تنش خشکی به صورت معنی‌داری سبب افزایش بیشتر فعالیت آنزیم‌های سوپراکسید دیسموتاز، آسکوربات‌پراکسیداز و کاتالاز در رقم پیشتاز نسبت به ارقام گاسپارد و سبلان شد. در مقابل، تجمع کمتر مقدار پراکسید هیدروژن و مالون‌دی‌آلدهید نیز در رقم متحمل نسبت به دو رقم نیمه‌متحمل و حساس مشاهده شد. علی‌رغم اینکه تیمار انفرادی 24-اپی‌براسینولید موثرترین تیمار در افزایش فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدان مورد بررسی بود، ترکیب کینتین و 24-اپی‌براسینولید باعث بیشترین کاهش شاخص‌های تنش اکسیداتیو گردید. در یک نتیجه‌گیری کلی، رقم پیشتاز نسبت به ارقام سبلان و گاسپارد منفعت بیشتری از تیمارهای هورمونی در جهت افزایش کارایی آنتی‌اکسیدانی طی بروز تنش خشکی جست.  The interaction of hormones plays an important role in plant equilibrium, especially, when plants encountered to environmental stresses, during both vegetative and generative stages. For this purposes, the experiment was designed based on the interaction effect of exogenous treatments of individual kinetin (Kin) and 24-epibrassinolide (24-EBL) and their dual application with two level of field capacity of 100% (control) and 50% (drought stress) from the origin of post-anthesis stage in three wheat cultivars including drought-tolerant (Pishtaz), drought-semi-tolerant (Sabalan) and drought-susceptible (Gaspard) as factorial experiment based on split plot in a randomized complete design with four replications in greenhouse condition. Then, flag leaves fresh and dry weight (FW and DW, respectively) and relative water content (RWC), abscisic acid (ABA), peroxide hydrogen (H₂O₂) and malondialdehyde ( MDA ) levels and enzyme activity of superoxide dismutase (SOD), ascorbate peroxidase (APX) and catalas ( CAT ) were assayed and compared at post-anthesis stage. During drought stress, FW, DW and RWC, especially in the Gaspard cultivar, decreased significantly. The ABA level increased under drought stress, especially in drought-tolerant cultivar. The 24-EBL was the most effective treatment in related to increasing of FW and DW, recovery of RWC and increment of ABA level during drought stress, especially in drought-tolerant cultivar. Drought stress significantly increased the activity of SOD, APX and CAT in Pishtaz cultivar more than Sabalan and Gaspard cultivars. In contrast, less accumulation of H₂O₂and MDA was observed in drought-tolerant cultivar than both drought-semi-tolerant and drought- susceptible cultivars. Despite the fact that, EBL was the most effective treatment in related to increment of antioxidant enzymes activity, Kin and EBL combination caused the most reduction of oxidative stress traits. In conclusion, Pishtaz cultivar compared to Sabalan and Gaspard cultivars benefited from hormonal treatment for increasing of antioxidant efficiency under drought stress.  آبسیزیک‌اسید, آنزیم‌های آنتی‌اکسیدان , تنش اکسیداتیو, تیمار هورمونی, محتوای نسبی آب abscisic acid, antioxidant enzymes, hormonal treatment, oxidative stress, relative water content. 313 327 http://jispp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-965-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Reza Sarafraz Ardakani محمد رضا سرافراز اردکانی sarafraz.ardakani@yazd.ac.ir Yes Yazd University دانشگاه یزد