fa بررسی تاثیرکمپوست و ورمی‌کمپوست بر ویژگی‌های مورفولوژیک و بیوشیمیایی گیاه زولنگ (Trautv. Eryngium caucasicum) باغبانی Horticulture پژوهشي Research مصرف کودهای آلی در نظام کشاورزی پایدار، موجب پایداری عملکرد به ویژه در تولید گیاهان دارویی می‌گردد. از طرفی توجه به گیاهان دارویی فراموش شده مانند زولنگ (Eryngium caucasicum Trautv.) که برگ آن حاوی اسانس می‌باشد، بدلیل پتانسیل‌های غنی ناشناخته بسیار حائز اهمیت است. به منظور بررسی اثر کودهای آلی و شیمیایی بر روی گیاه زولنگ آزمایشی به صورت بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار در سال 1391-1390 در شهرستان ساری انجام شد. تیمارها شامل ورمی‌کمپوست، کمپوست، کود شیمیایی NPK، کمپوست + ورمی‌کمپوست، کود شیمیایی+ کمپوست، کود شیمیایی + ورمی‌کمپوست، مخلوط کود شیمیایی+ کمپوست + ورمی‌کمپوست، شاهد (بدون مصرف کود آلی یا شیمیایی)، به میزان 150 کیلوگرم در هکتار کود شیمیایی NPK، 10 تن در هکتار ورمیکمپوست و 15 تن در هکتار کمپوست بودند. عملکرد وزن تر، وزن خشک، شاخص سطح برگ، میانگین تعداد برگ، درصد اسانس، عملکرد اسانس و همچنین متابولیت‌های ثانویه عمده گیاه مورد بررسی قرار گرفت. نتایج به دست آمده از تجزیه واریانس حاکی از آن بود که در اکثر صفات مورد بررسی بجز درصد اسانس، اختلاف معنیداری بین تیمارهای اعمال شده و تیمار شاهد وجود داشت (5%=p). بیشترین درصد ماده لیمونین در تیمار کمپوست، 5- متیل- پایریمندون و بتا-سزکیفولاندرین در تیمار تلفیقی کمپوست + ورمی‌کمپوست بدست آمد. همچنین بیشترین عملکرد وزن تر، شاخص سطح برگ و درصد ماده 4- (5، 1- دایمتیلکس- 4-انیل) سیکولکس- 2-انون از تیمار 10 تن در هکتار ورمی‌کمپوست حاصل شد. Organic fertilizers in sustainable agricultural system are causing yield stability, especially in production of medicinal plants. Also consideration to forgotten medicinal plants such as Zuleng (Eryngium caucasicum Trautv.) that the leaves contain essential oils is most important because of the rich genetic potential. In order to evaluate the effects of different organic and chemical fertilizers on Zuleng (Eryngium caucasicum Trautv.), experiment was installed in a completely randomized block design with three replications in Sari city at 2011- 2012. Treatments were concluded vermicompost, compost, compost and vermicompost, chemical fertilizer, chemical fertilizer and compost, chemical fertilizer and vermicompost, compost and vermicompost and chemical fertilizer, control (no organic or chemical fertilizer). Fertilization rate was 150 kg/ha chemical fertilizer (NPK), 10 T/ha vermicompost and 15 T/ha compost. Fresh and dry yield, leaf area index, leaf number, essential oil percentage and yield and also, major secondary metabolite were investigated. Results had suggested that there were significant differences in most characters between treatments and control (p=%5 level) except essential oil percentage. Highest percentage of1-limonene was in the compost treatment and maximum levels of 5-methyl-2-pyrimidone and β-sesquiphellandrene were in the compost + vermicompost mixture. The highest fresh weight yield, leaf area index and 4-(1, 5-dimethylhex-4-enyl) cyclohex-2-enonepercentage were obtained in 10 T/ha vermicompost treatment. زولنگ, کشاورزی پایدار, کودهای آلی, متابولیت‌های ثانویه. Infrequent medicinal plants, Organic Agriculture, Organic fertilizers, Zuleng. 145 151 http://jispp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-323-1&slc_lang=fa&sid=1 bahareh kashefi بهاره کاشفی bahareh.kashefi@gmail.com Yes Azad University, Damghan Branch دانشگاه آزاد اسلامی واحد دامغان Bahram Booyeh بهرام بویه marsagri@gmail.com No Azad University, Damghan Branch دانشگاه آزاد اسلامی واحد دامغان Zarintaj Alipour زرین تاج علیپور zalipour58@gmail.com No Azad University, Damghan Branch دانشگاه آزاد اسلامی واحد دامغان