Plant Process and Function

fa کاربرد برگی سالیسیلیک اسید و نانوذرات کیتوزان بر رشد، ویژگی‌های فیزیولوژیکی و ‌متابولیت‌های ثانویه شیرتیغک وحشی‎ ‎‌(‌Sonchus arvensis L.‎‌)‌ Effects of foliar application of salicylic acid and chitosan nanoparticles on ‎growth, physiological characteristics, and secondary metabolites in Sonchus arvensis L.‎ تنظیم کننده های رشد گیاهی Plant Growth Regulators پژوهشي Research گیاه دارویی شیرتیغک وحشی به دلیل دارابودن ترکیبات ارزشمند مورد توجه است. پژوهش حاضر در گلخانه تحقیقاتی و آزمایشگاههای دانشکده کشاورزی دانشگاه زنجان، به‌منظور بررسی اثرات نانوکیتوزان (صفر، 60 و 120 میلیگرم در لیتر) و سالیسیلیک اسید (صفر، 5/0 و 1 میلیمولار) بر کلروژنیک اسید، کوئرستین، گالیک اسید و روتین در گیاه شیرتیغک انجام شد. پس از انتقال و استقرار کامل گیاهان در گلدان‌ها، تیمار برگی با نانوکیتوزان و اسید سالیسیلیک هر ۱۰ روز یک‌بار در سه مرحله انجام شد. دو هفته بعد از آخرین محلولپاشی شاخصهایی مانند کلروژنیک اسید، روتین؛ گالیک اسید، کوئرستین، رنگیزههای فتوسنتزی و صفات مورفولوژیکی مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که کاربرد نانوکیتوزان به‌طور معنی‌داری تمامی صفات رشدی و بخشی از شاخص‌های فیزیولوژیک را بهبود بخشید. بیشترین ارتفاع بوته (66/87 سانتی‌متر) در تیمار نانوکیتوزان 60 میلی‌گرم در لیتر ثبت شد. همچنین نتایج نشان داد بیشترین میزان کلروژنیک اسید (81/0 میلیگرم در گرم) در گیاهان تیمارشده با نانوکیتوزان در غلظت 60 میلیگرم در لیتر همراه با غلظت 5/0 میلیمولار سالیسیلیک اسید مشاهده شد. تحلیل همبستگی پیرسون و نقشه حرارتی نشان داد بین شاخص‌های رشدی (ارتفاع بوته، فاصله میان‌گره، سطح برگ و تعداد شاخه) با وزن تر و خشک همبستگی مثبت معنی‌داری وجود دارد. در مقابل، همبستگی منفی میان ارتفاع بوته و فاصله میان‌گره با میزان کلروژنیک اسید، کوئرستین، گالیک اسید و روتین مشاهده شد؛ به این معنا که افزایش رشد رویشی شدید می‌تواند با کاهش نسبی متابولیت‌های ثانویه همراه باشد. همچنین همبستگی مثبت میان روتین، کلروژنیک اسید و گالیک اسید و همبستگی منفی روتین با کوئرستین بیانگر پیچیدگی مسیرهای بیوسنتزی فنلی است. foliar application of nano-chitosan (0, 60, and 120 mg L⁻¹) and salicylic acid (0, 0.5, and 1 mM) on the content of chlorogenic acid, quercetin, gallic acid, and rutin in S. arvensis. Following the transplantation and full establishment of seedlings, treatments were applied every 10 days in three stages. Parameters were assessed two weeks after the final foliar application. The results demonstrated that nano-chitosan application significantly enhanced all measured growth traits and several physiological indices. The highest plant height (87.66 cm) was achieved with the 60 mg L⁻¹ nano-chitosan treatment. Furthermore, the maximum chlorogenic acid content (0.81 mg g⁻¹) was recorded in plants treated with a combination of 60 mg L⁻¹ nano-chitosan and 0.5 mM salicylic acid. Pearson correlation analysis, supported by a heatmap, revealed significant positive correlations between growth indices (plant height, internode distance, leaf area, and branch number) and both fresh and dry weight. Conversely, plant height and internode distance showed negative correlations with the concentrations of chlorogenic acid, quercetin, gallic acid, and rutin, suggesting that vigorous vegetative growth may coincide with a relative reduction in secondary metabolites. Additionally, the observed positive correlations among rutin, chlorogenic acid, and gallic acid, alongside the negative correlation between rutin and quercetin, highlight the complexity of the underlying phenolic biosynthetic pathways. اسپکتروفتومتر, روتین, کلروژنیک اسید, کوئرستین, گالیک اسید Chlorogenic acid, Gallic acid, Quercetin, Rutin, Spectrophotometer 171 186 http://jispp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1887-3&slc_lang=fa&sid=1 Sevda Torkaman سودا ترکمان sevdatorkaman21571@gmail.com No Department of Plant Production and Genetics, Faculty of Agriculture, University of Zanjan, Zanjan, ‎Iran گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران Ehsan Mohsenifard احسان محسنی فرد mohsenifard.ehsan@znu.ac.ir Yes Department of Plant Production and Genetics, Faculty of Agriculture, University of Zanjan, Zanjan, ‎Iran گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران Babak Abdollahi Mandoulakani بابک عبدالهی مندولکانی b.abdollahi@urmia.ac.ir No Department of Plant Production and Genetics, Faculty of Agriculture, Urmia University, Urmia, Iran گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران Afshin Tavakoli افشین توکلی tavakoli@znu.ac.ir No Department of Plant Production and Genetics, Faculty of Agriculture, University of Zanjan, Zanjan, ‎Iran گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران Rasoul Heydarnajad Giglou رسول حیدرنژاد گیگلو rasoul.heydarnajad@uma.ac.ir No Department of Horticultural Sciences, Faculty of Agriculture and Natural Resources, University of ‎Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران