fa اثر تنش شوری بر برخی صفات فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی دو گونه مریم گلی (Salvia) تنش شوري Salt Stress پژوهشي Research شوری یکی از عوامل کاهش‌دهنده‌ی رشد و عملکرد بسیاری از محصولات کشاورزی درسراسر دنیا می‌باشد. شوری رشد و ترکیب متابولیت های ثانویه در گیاهان دارویی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.Salvia viridis وSalvia spina دو گونه گیاهی معطر متعلق به جنس مریم‌گلی از تیره نعناعیان (Lamiaceae) است. با توجه به اینکه مکانیسم های تحمل شوری در این دو گونه و چگونگی اثر شوری بر متابولیت های ثانویه در این گیاهان تاکنون بررسی نشده است اثر شوری بر شاخص‌های رشد و میزان اسانس این دو گونه از مریم‌گلی انجام گردید. دانه رست های حاصل از دو گونه فوق در شرایط کشت هیدروپونیک تحت تنش شوری در غلظت‌های صفر،20، 40، 60 و 80 میلی مولار (NaCl) قرار گرفتند. چهار هفته پس از رشد، شاخص‌های رشدی مانند وزن تر ، وزن خشک، طول ساقه و ریشه و همچنین میزان عناصر سدیم و پتاسیم، میزان پرولین، قندهای محلول در آن‌ها اندازه‌گیری شد. ترکیبات تشکیل دهنده اسانس نیز مورد بررسی قرار گرفت. با افزایش سطوح شوری طول ساقه وریشه و نیز وزن خشک ریشه و ساقه کاهش یافت و ترکیبات تشکیل‌دهنده اسانس در گونهSalvia S.viridis دست‌خوش تغییرات زیادی شد. افزایش شوری میزان سدیم، قندهای محلول و پرولین را در هر دو گونه افزایش داد و میزان پتاسیم در ریشه و ساقه کاهش داد. در ترکیبات اسانس گونهS. viridis ترکیبات اصلی نظیر: بتا کوپائن، بوربونن، گرماکرن و دلتا کادینن کاهش یافتند درحالیکه آلفا پینن، دلتا کارن، لینالول تحت تنش شوری در مقایسه با شاهد افزایش یافتند. پینوکاروون تنها در گیاهان تحت تنش شوری تولید شد. بنابراین می‌توان چنین نتیجه‌گیری کرد که گونه S.viridis نسبت به تنش شوری بسیار حساس بوده و شوری حتی به میزان20 میلی مولار موجب کاهش تمام شاخص های رشد درآن می شود اما گونه S. spinosa حساسیت کمتری داشته و با افزایش تولید پرولین و جلوگیری از کاهش میزان پتاسیم در شرایط تنش تاحدودی در برابر شوری مقاومت می‌کند. Salinity is considered as one of the main limiting factors for growth and production of several agricultural crops all over the world. Also, salinity influences the growth and also synthesis of secondary metabolites of medicinal plants. Salvia viridis and Salvia spinosa are two aromatic species which belong to Salvia genus from Lamiaceae family. As the mechanisms of salt stress tolerance and also the effect of salinity on growth and production of secondary metabolites in these two salvia species have not been studied yet, the effects of salt stress on growth parameters and the essential oil composition in these plants were analyzed. Seedlings of two mentioned species, two weeks after germination and growth, were grown at different levels of NaCl including: 0 (control), 20, 40, 60 and 80 mM NaCl at Hogland medium in a hydroponic system. After four weeks, later, the growth parameters such as: shoot and root dry weight, Na+ and K+ concentrations, the amount of proline and soluble sugars, were measured. Also, the essential oil composition was compared between control and salt stress in S. viridis. Results showed that, by increasing of salt stress levels, shoot and root dry weight of both species were decreased. Salt stress resulted in increasing of soluble sugars and proline concentrations in aerial parts of both species. However, this increase in S. spinosa was a little higher than other species. K+ content was also decreased by salt stress in both species although in S. spinosa this decrease was less than S. viridis. Salt stress resulted in increasing of some essential oil compounds such as: -pinene, -3-carene and linalool in S. viridis in compared to the control plants. It could be concluded that less sensitivity of S. spinosa to salt stress can be attributed to more accumulation of proline and soluble sugars and inhibition of K+ decreasing under salt stress in this species. : اسانس, پرولین, تنش شوری, قندهای محلول, S.viridis , S. spinosa Essential oils, Proline, Salt stress Salvia spinosa, Salvia viridis, Soluble sugars. 85 96 http://jispp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-74-1&slc_lang=fa&sid=1 Keyvan Aghaei Joubani کیوان آقائی جوبنی Yes The University of Zanjan دانشگاه زنجان Najmeh Taei نجمه طایی No The University of Zanjan دانشگاه زنجان Mohammad Reza Kanani محمد رضا کنعانی No University of Shahid Beheshti دانشگاه شهید بهشتی تهران mahnaz yazdani مهناز یزدانی No University of Shahid Beheshti دانشگاه زنجان