fa تأثیر سدیم نیتروپروساید و اسید سالیسیلیک بر ویژگی‌های رشدی و شاخص‎های مقاومت به تنش گیاه دارویی خرفه (Portulaca oleracea L.) در شرایط تنش شوری تنش شوري Salt Stress كاربردي Applicable <span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" lotus="" style="font-family:">شوری به عنوان یکی از تنش&rlm;های محیطی مهم، تأثیرات نامطلوبی بر رشد و عملکرد محصولات کشاورزی دارد. این پژوهش به منظور بررسی تأثیر کاربرد اسید سالیسیلیک (</span></span></b><b><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt">SA</span></b><b><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" lotus="" style="font-family:">) و سدیم نیتروپروساید (</span></span></b><b><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt">SNP</span></b><b><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" lotus="" style="font-family:">) بر ویژگی&rlm;های رشدی و جذب عناصر معدنی در گیاه خرفه (</span></span></b><b><i><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt">Portulaca oleracea</span></i></b><b><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"> L.</span></b><b><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" lotus="" style="font-family:">) تحت تنش شوری، به صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار انجام شد. تیمارهای آزمایشی شامل سه سطح شوری (0، 5/2 و 5 دسی&rlm;زیمنس بر متر ناشی از کلرید سدیم) و پنج سطح محلول&rlm;پاشی (شاهد (صفر- بدون محلول&rlm;پاشی)، 5/0 و 1 میلی&rlm;مولار اسید سالیسیلیک، 50 و 100 میلی&rlm;مولار سدیم نیتروپروساید) بودند. نتایج نشان داد که تنش شوری 5 دسی&rlm;زیمنس بر متر موجب کاهش معنی&rlm;دار ارتفاع گیاه (35 درصد)، وزن خشک اندام هوایی (32 درصد)، وزن خشک ریشه (20 درصد)، تعداد گل و محتوای نیتروژن برگ (32 درصد) شد. با این حال، کاربرد اسید سالیسیلیک و سدیم نیتروپروساید اثرات منفی شوری را تا حدی تعدیل کرد. به طور خاص، تیمار 1 میلی&rlm;مولار اسید سالیسیلیک بیشترین تأثیر را در بهبود پارامترهای رشدی، جذب عناصر معدنی و محتوای فتوسنتزی نشان داد. همچنین، بیشترین نسبت سدیم برگ به ریشه در تیمار شوری 5/2 دسی&rlm;زیمنس بر متر بدون محلول&rlm;پاشی مشاهده شد. در شرایط تنش شدید (5 دسی&rlm;زیمنس بر متر)، تیمار 50 میلی&rlm;مولار سدیم نیتروپروساید بالاترین نسبت کلروفیل </span></span></b><b><i><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt">a</span></i></b><b><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" lotus="" style="font-family:"> به </span></span></b><b><i><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt">b</span></i></b><b><span style="font-size:11.0pt"><span b="" lotus="" style="font-family:"> معادل 69/2 را داشت. علاوه بر این، بیشترین تجمع سدیم و کلر در برگ و ریشه در تیمار شوری 5 دسی&rlm;زیمنس بر متر ثبت شد، در حالی&rlm;که تیمار 1 میلی&rlm;مولار اسید سالیسیلیک در همین سطح شوری، بیشترین نسبت کلر برگ به ریشه را نشان داد. به طور کلی، گیاه خرفه توانایی تحمل شوری تا سطح 5/2 دسی&rlm;زیمنس بر متر را دارد و استفاده از 1 میلی&rlm;مولار اسید سالیسیلیک برای کاهش اثرات تنش در سطوح بالاتر شوری توصیه می&rlm;شود.</span></span></b></span></span></span></span> <span style="font-size:12pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="font-size:10.0pt">Salinity, as one of the most critical environmental stresses, adversely affects the growth and productivity of agricultural crops. This study aimed to investigate the impact of salicylic acid (SA) and sodium nitroprusside (SNP) applications on growth traits and mineral nutrient uptake in purslane (<i>Portulaca oleracea</i> L.) under salt stress. The research was conducted as a factorial experiment in a completely randomized design with three replications. Experimental treatments included three salinity levels (0, 2.5, and 5 dS/m induced by NaCl) and five foliar application treatments (control, 0.5 and 1 mM SA, 50 and 100 mM SNP). The results indicated that severe salinity stress (5 dS/m) significantly reduced plant height (35%), shoot dry weight (32%), root dry weight (20%), flower number, and leaf nitrogen content (32%). However, the application of SA and SNP partially mitigated the adverse effects of salinity. Specifically, 1 mM SA exhibited the most pronounced improvement in growth parameters, mineral uptake, and photosynthetic content. The highest sodium (Na</span><span style="font-size:10.0pt"><span cambria="" math="" style="font-family:">⁺</span></span><span style="font-size:10.0pt">) leaf-to-root ratio was observed under moderate salinity (2.5 dS/m) without foliar treatment. Under severe stress (5 dS/m), the 50 mM SNP treatment resulted in the highest chlorophyll <i>a</i> to <i>b</i> ratio (2.69). Additionally, the highest accumulation of Na</span><span style="font-size:10.0pt"><span cambria="" math="" style="font-family:">⁺</span></span><span style="font-size:10.0pt"> and chloride (Cl</span><span style="font-size:10.0pt"><span cambria="" math="" style="font-family:">⁻</span></span><span style="font-size:10.0pt">) in leaves and roots was recorded at 5 dS/m salinity, while 1 mM SA at the same salinity level showed the highest Cl</span><span style="font-size:10.0pt"><span cambria="" math="" style="font-family:">⁻</span></span><span style="font-size:10.0pt"> leaf-to-root ratio. In conclusion, purslane demonstrated relative tolerance to salinity up to 2.5 dS/m, and Salicylic acid (1 mM) is recommended to alleviate stress effects at higher NaCl concentrations.</span></span></span> تنش محیطی, خرفه, سمیت عناصر, محلول‌پاشی, نسبت سدیم به پتاسیم Environmental stress, Foliar application, Ion toxicity, Portulaca oleracea (purslane), Sodium-to-potassium ratio (Na⁺/K⁺) 169 186 http://jispp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1672-2&slc_lang=fa&sid=1 Hassan Farhad Zadeh Borujerdi حسن فرهاد زاده بروجردی hassan.borujerdi66@gmail.com No Department of Agricultural Science and Engineering, SR.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه علوم و مهندسی کشاورزی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Sepideh Kalateh Jari سپیده کلاته جاری kalatehjari@srbiau.ac.ir Yes Department of Agricultural Science and Engineering, SR.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه علوم و مهندسی کشاورزی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Marjan Diyanat مرجان دیانت m.diyanat@srbiau.ac.ir No Department of Agricultural Science and Engineering, SR.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه علوم و مهندسی کشاورزی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران