fa اثرات مستقل و توام تنش خشکی و فلز مس بر برخی از صفات رویشی، اسانس و غلظت مس در گیاه شاتره (Fumaria parviflora Lam) تحت شرایط گلخانه تنش فلزات سنگین Toxic ions stress پژوهشي Research این تحقیق به منظور بررسی اثرات توام و مستقل تنش خشکی و فلز سنگین مس بر روی صفات رویشی (طول ریشه&shy;چه، طول ساقه&shy;چه، وزن تر و وزن خشک گیاهچه)، درصد اسانس و تجمع مس در ریشه، اندام هوایی و تفاله&shy;ی شاتره (<em><span dir="LTR">Fumaria. Parviflora </span></em><span dir="LTR">Lam</span>) در شریط گلخانه انجام شد. در این مطالعه غلظت&shy;های مختلف عنصر مس (شاهد، 50، 150، 300 و 400 <span dir="LTR">mg/kg</span>) و سطوح مختلف تنش خشکی (شاهد، 50 % و 75% بر اساس تخلیه درصد رطوبت خاک) بر روی بذور جمع&shy;آوری شده از دو منطقه&shy; معدنی دراستان کرمان (عسکری و رابر) و در هر منطقه چهار ناحیه (<span dir="LTR">Z1</span>، <span dir="LTR">Z2</span>، <span dir="LTR">Z3</span> و <span dir="LTR">Z4</span>) به&shy;کار رفت. نتایج نشان داد که در همه تیمارها غلظت (<span dir="LTR">mg/kg</span>) 50 مس و بدون تنش خشکی(شاهد) منجر به بیشترین مقدار از نظر صفات رویشی شد. بیشترین درصد اسانس در تیمار با غلظت (<span dir="LTR">mg/kg</span>) 150 مس و تنش متوسط خشکی در ناحیه&shy; 3 از معدن مس عسکری و بیشترین میزان غلظت مس در ریشه، اندام هوایی و تفاله&shy;ی گیاه در تیمار (<span dir="LTR">mg/kg</span>) 400 مس و تنش شدید خشکی در ناحیه&shy; 3 از معدن عسکری مشاهده شد. در مطالعه&shy;ی حاضر فلز مس در طی فرایند تقطیر به مقدار زیادی در بافت گیاهی باقی ماند و غلظت عنصر مس در تفاله، تقریبا مشابه غلظت اندام هوایی گیاه قبل از فرایند تقطیر و اسانس&shy;گیری بود. بهترین تیمار برای کشت شاتره به لحاظ استفاده از اسانس گیاه، تیمار (<span dir="LTR">mg/kg</span>) 150 مس و تنش متوسط خشکی ارزیابی شد این یافته&shy;ها استفاده از گیاه دارویی شاهتره، به عنوان محصول جایگزین برای خاکهایی که به طور ملایم با مس آلوده شده&shy;اند را پشتیبانی می کند. همچنین داده&shy;های این تحقیق نشان داد که گیاه شاهتره به لحاظ کاستی&shy;هایی نظیر رشد کند و کاهش شدید زیست توده در غلظت&shy;های بالای مس نمی تواند به عنوان یک گونه کاندید برای گیاه پالایی خاک آلوده به مس باشد. This study was conducted to investigate the combined and independent effects of drought stress and copper on vegetative traits (root length, stem length, fresh and dry weight of seedling), essential oil content and copper accumulation in roots, shoots and distilled plant material of <em>Fumaria parviflora</em> Lam. In this study, different concentrations of copper (control, 50, 150, 300 and 400 mg /kg) and different levels of drought stress (control, 50% and 75% based on soil moisture percentage discharge) on seeds collected from two mineral regions in Kerman province (Askari and Rabar) and in each region four zones (Z1, Z2, Z3 and Z4) were used. The results showed that in all treatments, the concentration of 50 (mg / kg) copper without drought stress (control) led to the highest value in terms of vegetative traits.The highest percentage of essential oil (0.45) in the treatment with concentration 150 (mg / kg) of copper and medium drought stress in zone 3 of Askari copper mine and the highest concentration of copper in roots, shoots and distilled plant material in treatment with 400(mg /kg) copper and severe drought stress in zone 3 of Askari mine were observed. In this study, the Cu remained in the plant tissue during the distillation process and the concentration of copper in the distilled plant material was almost similar to the concentration of plant shoots before the distillation process. The best treatment for <em>f. parviflora</em> cultivation in terms of plant essential oil, 150 (mg / kg) copper and medium drought stress was evaluatedthese findings support the use of <em>F. parviflora</em> as an acceptable species for soils that are in moderation contaminated with copper. behaviors such as slow growth and severe decline in biomass at high concentrations of Cu, it is concluded that the <em>F. parviflora</em> cannot be a candidate species for the phytoremediation of copper contaminated soil. تفاله گیاه, کرمان,گلخانه, گیاه پالایی, معدن. distilled plant material, greenhouse, Kerman, mine, phytoremediation 1 20 http://jispp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-225-5&slc_lang=fa&sid=1 Mansoureh Tashakori zadeh منصوره تشکری زاده No Department Natural Resources, Isfahan University of Technology گروه مرتع و آبخیز داری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان Mohammad Reza Vahabi محمد رضا وهابی No Department Natural Resources, Isfahan University of Technology گروه مرتع و آبخیز داری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان Pooran Golkar پوراندخت گلکار Yes Department Natural Resources, Isfahan University of Technology گروه مرتع و آبخیز داری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان Kobra Mahdavian کبری مهدویان No Assistant Prof, Payamenour, Tehran, Iran دانشگاه پیام نور، تهران