Plant Process and Function

fa اثرات برخی کودهای آلی و شیمیایی بر ویژگی‌های مورفوفیزیولوژیکی و اسانس گیاه دارویی بادرشبویه (Dracocephalum moldavica L.) The effect of organic and chemical fertilizers on morpho-physiological traits and essential oil in Dracocephalum moldavica L. باغبانی Horticulture پژوهشي Research در پژوهش حاضر اثرگذاری کودهای آلی و شیمیایی بر ویژگی‌های مورفوفیزیولوژیکی (ارتفاع بوته، تعداد شاخه جانبی، محتوای نسبی آب برگ، وزن تر و خشک گیاه)، اسانس و ترکیبات مؤثره اسانس گیاه دارویی بادرشبویه در قالب طرح بلوک‌های کاملاً تصادفی در چهار تکرار در دو سال زراعی 1398 و 1399 بررسی شد. تیمارها شامل تیمار شاهد (عدم کوددهی)، کودهای اسبی، گوسفندی، گاوی، مرغی، ورمی‌کمپوست و کود کامل شیمیایی NPK (20-20-20) بود. ساختار هوایی نمونه‌های گیاهی، قبل از زمان گلدهی در زمان اوج رویش (200-210 برگی) بهطور جداگانه از هر کدام از تیمارهای مورد بررسی تهیه شدند. بیشترین میزان وزن خشک (9/11-7/14 گرم در گیاه) و اسانس (05/1-1/1 درصد) متعلق به تیمار کود کامل شیمیایی NPK بود، لیکن مشاهده گردید که کودهای مرغی و ورمی‌کمپوست از لحاظ این صفات در گروه مشابه، قرار گرفتند. تعداد 18 ترکیب مؤثره در اسانس نمونه‌های گیاهی تحت تیمارهای مختلف بدست آمد. سه ترکیب ژرانیول، ژرانیال و ژرانیل‌استات از دسته مونوترپن‌های اکسیژن‌دار در تیمارهای مختلف، بیش از 70 درصد اسانس را به خود اختصاص دادند. بالاترین مقادیر ترکیبات غالب اسانس شامل ژرانیول (2/34-2/31 درصد) در تیمار ورمی‌کمپوست و کود کامل؛ ژرانیال (7/26- 3/27 درصد) در تیمار کود کامل؛ ژرانیل‌استات (7/28-9/25 درصد) در تیمار ورمی‌کمپوست؛ بدست آمد. در هر دو سال انجام این پژوهش مشخص گردید که بالاترین ضرایب همبستگی بوجود آمده بین اسانس با مواد مؤثره لیمونن، لینالول، ژرانیول، ژرانیال، نریل‌استات، ژرانیل‌استات وجود داشت. بهنظر می‌رسد کودهای آلی بهدلیل افزایش جذب و تحلیل مواد غذایی، مقدار و ترکیبات اسانس را افزایش دادند. <pre> In this research the effects of organic and chemical fertilizers on morpho-physiological traits (plant height number of lateral stem, relative water content in leaf, fresh and dry matter of plant), essential oil content and composition of Dragonhead were investigated. This research was conducted in a randomized complete block design with 4 replications in 2019 and 2020. Treatments were: control (no fertilizer), cow manure, sheep manure, poultry manure, horse manure, vermicompost and NPK fertilizers (20-20-20). Shoot of plant samples before flowering stage at the end of vegetative stage (200-210 leaf) were prepared from treatments separately. The most weight of dry matter (11.9-14.7 g.plant-1) and essential oil content (1.1-1.05%) were observed in chemical fertilizer that was the same group with vermicompost and poultry manure. Geraniol, geranial and geranyl acetate which are classified as non cyclic <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Terpene" title="Terpene">monoterpene</a>, made more than 70% of essential oil content in different treatments. There were 18 components in essential oil of treated plants. The greatest amount of major components were geraniol (31.2-34.2 %) in NPK fertilizer and vermicompost, geranial (26.7-27.3%) in NPK fertilizer; and geranyl acetate (28.7-25.9%) in vermicompost. In each of the two years of the experiment, it was observed that the most significant correlation indices were between essential oil content with linalool, limonen, geranial, geraniol, neryl acetate, and geranyl acetate. It seems that organic fertilizers increased the nutrient uptake and assimilation and consequently the amount and components of essential oil of the plant increased. </pre> ژرانیال, ژرانیول, گیاه دارویی, ورمی‌کمپوست Geranial, Geraniol, Medicinal plant, Vermicompost.t 27 42 http://jispp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-719-35&slc_lang=fa&sid=1 Mehrab Yadegari مهراب یادگاری mehrabyadegari@gmail.com Yes Department of Agronomy and Medicinal Plants, Faculty of Agriculture, Shahrekord Branch, Islamic Azad University, Shahrekord, Iran گروه زراعت و گیاهان دارویی، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران