fa اثرات اقلیم و مراحل فنولوژیکی بر خصوصیات فیتوشیمیایی سه گونه دارویی Artemisia در استان خوزستان باغبانی Horticulture پژوهشي Research هدف از انجام این تحقیق بررسی اثرات شرایط بوم دو منطقه مسجد سلیمان و ایذه (استان خوزستان) و مراحل فنولوژیکی (دوره‌های رویشی، گلدهی و بذردهی) بر اسانس شاخساره‌های سه گونه از <em><span dir="LTR">Artemisia </span></em>&nbsp;(دشتی <em><span dir="LTR">sieberi</span></em>، کوهی <em><span dir="LTR">aucheri</span></em> و معمولی <em><span dir="LTR">vulgaris</span></em>) از تیره کاسنی بود. بیشترین ترکیب در اسانس سه گونه شامل آلفا-پینن، کامفن، سابینن، لیمونن، آرتمیزیا-کتون، بورنئول، کاریوفیلن، جرماکرن-دی و بتا-اودسمول بود. بیشترین میزان اسانس (57/2 درصد) در درمنه کوهی در مسجد سلیمان و در مرحله گلدهی و کمترین میزان اسانس (61/1 درصد) در درمنه معمولی در ایذه و در مرحله بذردهی حاصل گردید. بیشترین میزان ترکیبات معطر مانند آلفا-پینن، سابینن و بورنئول (گروه مونوترپن‌های هیدروکربنه) و کاریوفیلن (سزکوئی&shy;ترپن هیدروکربنه) در اسانس سه گونه درمنه در پایان مرحله رشد رویشی به دست ‌آمد. با&nbsp; تغییر منطقه از سردسیر (ایذه) به گرمسیر (مسجد سلیمان)، میزان ترکیبات معطر موجود در اسانس مانند آلفا-پینن و لیمونن از گروه مونوترپن‌های هیدروکربنه کاهش، ولی ترکیبات سزکوئی‌ترپن مانند کاریوفیلن افزایش یافت. نتایج نشان دهنده اثرگذاری معنی‌دار منطقه و مرحله رشد بر کمیت و کیفیت اسانس در سه گونه درمنه بود. &nbsp;<br> To study the effects of differential habitat Masjed-Solieyman and Izeh (Khuzestan province) and phenological stages (vegetative, flowering and seeding stages) on essential oil components of shoot plant of <em>Artemisia </em>sp. belong to the Asteraceae family, this research was carried out in spring of 2020. The most essential oil compounds in three species were Alpha-pinene, Camphene, Sabinene, Limonene, Artemisia-ketone, Borneol, Caryophyllene, Germacrene-D and Beta-eudesmol. The highest content (2.57 %) of essential oil was obtained from Masjed-Solieyman and in flowering stage and smallest content (1.61 %) of essential oil was obtained from Izeh and in seeding stage. The most of compounds such as Alpha-pinene, Sabinene and Borneol as volatile components (monoterpene hydrocarbons) and Caryophyllene (sesquiterpene hydrocarbons) as an important constitute in pharmaceutical industry obtained from end of vegetative stage. In addition, the amounts of volatile components and monoterpene hydrocarbons such as Alpha-pinene and Limonene on essential oils decreased from Masjed-Solieyman (tropical) to Izeh (temperate), however the percentage of sesquiterpene hydrocarbons such as Caryophyllene in the oils increased. The results showed significant effects of phenological stages and habitats on essential oil content and composition in three species. آرتمیزیا, آرتمیزیا-کتون, اقلیم, اسانس Artemisia, Artemisia-ketone, Climate, Essential oil 161 176 http://jispp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-719-33&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Reza NazarPour محمدرضا نظرپور mo.na20172018201900@gmail.com No Islamic Azad University Branch of Shahrekord گروه زراعت و گیاهان دارویی، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران Mehrab Yadegari مهراب یادگاری mehrab_yadegari@yahoo.com Yes Islamic Azad University Branch of Shahrekord گروه زراعت و گیاهان دارویی، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران