fa تأثیر تلقیح با قارچ میکوریزا بر رشد و جذب عناصر فلزات سنگین در دو رقم گندم (Tirticum aestivum L.) تحت تنش همزمان شوری و فلزات سنگین تنش فلزات سنگین Toxic ions stress پژوهشي Research شوری خاک و انتشار مواد شیمیایی بالقوه سمی به محیط زیست از طریق فعالیت‌های صنعتی و کشاورزی از عوامل کاهش‌دهنده تولید گیاهان زراعی است و تخفیف اثر آنها راهکار مناسبی جهت حفظ عملکرد این محصولات و سلامت انسان و محیط زیست به شمار می‌رود. بر این اساس، &nbsp;این آزمایش گلدانی با هدف بررسی اثر همزیستی با قارچ میکوریزا بر رشد و جذب عناصر سنگین در ارقام گندم نان (روشن و بهار) تحت تنش شوری در یک خاک آلوده به فلزات سنگین، به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی اجرا گردید. تیمارهای آزمایشی شامل شوری آب آبیاری در سه سطح (شاهد، 75 و 150 میلی&shy;مولار کلرید سدیم) و تلقیح گیاه در سه سطح (عدم تلقیح و تلقیح با هر یک از دو گونه قارچ میکوریزا شامل <em><span dir="LTR">mosseae</span></em> <em><span dir="LTR">Funneliformis</span></em> و <em><span dir="LTR">Rhizophagus intraradices</span></em>) بودند. تنش شوری موجب کاهش وزن خشک و افزایش غلظت کادمیم، سرب و روی اندام هوایی و ریشه در هر دو رقم مورد مطالعه شد. میزان افزایش غلظت کادمیم و نیز میزان کاهش رشد اندام هوایی و ریشه در اثر شوری، در رقم روشن نسبت به رقم بهار کمتر بود. در هر دو شرایط شور و غیرشور در اثر تلقیح گیاهان با گونه‌های قارچ‌های <em><span dir="LTR">mosseae</span></em> <em><span dir="LTR">F.</span></em> و <em><span dir="LTR">Rh. intraradices</span></em> وزن خشک اندام هوایی و ریشه در هر دو رقم مورد مطالعه افزایش یافت ولی میزان این افزایش در رقم روشن بیشتر بود. بعلاوه، تلقیح با قارچ‌ میکوریزا موجب کاهش غلظت کادمیم و سرب در گیاه گردید ولی میزان این کاهش بسته به گونه قارچ، سطح شوری و رقم گندم متفاوت بود. نتایج این آزمایش نشان داد که در حالی که تنش شوری رشد گیاه را کاهش داده و موجب افزایش تجمع عناصر سنگین در آن &nbsp;می گردد، تلقیح با قارچ‌ میکوریزا بهبود رشد و کاهش غلظت این عناصر در گیاهان گندم را به همراه دارد. &nbsp;&nbsp;<br> &nbsp; <p style="margin: 0in 0in 0pt; text-align: justify;"><font color="#000000"><font face="Times New Roman"><span b="" style="font-size: 11pt;">The soil salinity</span><span style="font-size: 11pt;"> </span><span b="" style="font-size: 11pt;">and</span><span style="font-size: 11pt;"> </span><span b="" style="font-size: 11pt;">the</span><span style="font-size: 11pt;"> diffusion of potentially </span><span b="" style="font-size: 11pt;">toxic</span><span style="font-size: 11pt;"> chemicals </span><span b="" style="font-size: 11pt;">to the soil environment</span><span style="font-size: 11pt;"> </span><span b="" style="font-size: 11pt;">through industrial and agricultural activities</span><span style="font-size: 11pt;"> are known as important factors affecting the productivity of crop plants. Thus, an efficient strategy to increase crop yield, and to improve human and environmental health, is necessary to mitigate the impacts of these detrimental factors. </span><span b="" style="font-size: 11pt;">Accordingly, a factorial pot experiment using a randomized complete block design was conducted to investigate the effects of symbiosis with mycorrhizal fungi on the growth and heavy element absorption rate in two bread wheat cultivars</span><span style="font-size: 11pt;"> </span></font><span style="font-family:;">(</span><font face="Times New Roman"><span b="" style="font-size: 11pt;">Roshan and Bahar</span></font><span style="font-family:;">)</span><font face="Times New Roman"><span style="font-size: 11pt;"> grown </span><span b="" style="font-size: 11pt;">under salinity stress</span><span style="font-size: 11pt;"> with</span><span b="" style="font-size: 11pt;">in</span><span style="font-size: 11pt;"> </span><span b="" style="font-size: 11pt;">a</span><span style="font-size: 11pt;"> </span><span b="" style="font-size: 11pt;">soil contaminated with</span><span style="font-size: 11pt;"> </span><span b="" style="font-size: 11pt;">heavy metals</span></font><span style="font-family:;">.</span><font face="Times New Roman"><span style="font-size: 11pt;"> </span><span b="" style="font-size: 11pt;">The treatments consisted of irrigation water salinity at three levels</span><span style="font-size: 11pt;"> </span></font><span style="font-family:;">(0</span><font face="Times New Roman"><span b="" style="font-size: 11pt;">,</span><span style="font-size: 11pt;"> </span></font><span style="font-family:;">75</span><font face="Times New Roman"><span style="font-size: 11pt;"> </span><span b="" style="font-size: 11pt;">and</span><span style="font-size: 11pt;"> </span></font><span style="font-family:;">150 mM NaCl)</span><font face="Times New Roman"><span style="font-size: 11pt;"> </span><span b="" style="font-size: 11pt;">and</span><span style="font-size: 11pt;"> plant </span><span b="" style="font-size: 11pt;">inoculation</span><span style="font-size: 11pt;"> at three levels </span></font><span style="font-family:;">(</span><font face="Times New Roman"><span b="" style="font-size: 11pt;">no-inoculation, inoculation</span><span style="font-size: 11pt;"> </span><span b="" style="font-size: 11pt;">with <i>Funneliformis mosseae</i> and <i>Rhizophagus intraradices</i> mycorrhizal fungi)</span></font><span style="font-family:;">.</span><font face="Times New Roman"><span style="font-size: 11pt;"> </span><span b="" style="font-size: 11pt;">Salinity stress reduced shoot and root dry weights but increased the concentration of cadmium, lead and zinc in the shoot and root tissues of both tested cultivars</span></font><span style="font-family:;">.</span><font face="Times New Roman"><span style="font-size: 11pt;"> The increase in Cd concentration and the decrease in shoot </span><span b="" style="font-size: 11pt;">dry weight </span><span style="font-size: 11pt;">was significantly lower in Roshan </span><span b="" style="font-size: 11pt;">(salt tolerant) than in Bahar (salt sensitive) cultivar</span></font><span style="font-family:;">.</span><font face="Times New Roman"><span style="font-size: 11pt;"> Under both none-saline and saline conditions,</span><span b="" style="font-size: 11pt;"> the shoot and root weights of both studied cultivars were increased in the plants inoculated with <i>F. mosseae</i> and <i>Rh. intraradices </i>compared to none-inoculated plants but the increases were greater in Roshan than in Bahar. Moreover, mycorrhizal inoculation decreased the </span><span style="font-size: 11pt;">concentration of </span><span b="" style="font-size: 11pt;">cadmium and lead in shoot. However, the extent of these decreases were dependent on fungal species, salinity level and the used cultivar. The results of this experiment showed that while salinity decreased plant growth and increased heavy metal accumulation, mycorrhizal inoculation improved plant growth and decreased the </span><span style="font-size: 11pt;">concentration of these elements in wheat plants. </span></font></font></p> عناصر سنگین, ارقام گندم,Funneliformis mosseae , Rhizophagus intraradices Heavy metals, wheat cultivars, Funneliformis mosseae, Rhizophagus intraradices 347 362 http://jispp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-200-8&slc_lang=fa&sid=1 Firoozeh Fayaz فیروزه فیاض No Isfahan Uni. of Technology دانشگاه صنعتی اصفهان Morteza Zahedi مرتضی زاهدی mzahedi@cc.iut.ac.ir Yes Isfahan Uni. of Technology دانشگاه صنعتی اصفهان Saeed Tarkesh Esfahani سعید ترکش اصفهانی No Yazd University دانشگاه یزد